زمستان‌گذرانی موفق زنبورعسل: 10 راهکار علمی جلوگیری از تلفات کندو در فصل سرما

مقدمه

زمستان گذرانی به عنوان یکی از چالش‌ها و مشکلات اساسی زنبورداران در آینده و اقتصاد واحد زنبورداری نقش مهمی دارد. بسیاری از تازه واردها و حتی زنبورداران با تجربه نیز ممکن است با اشتباهاتی کندوهای خود را خالی از زنبور کنند و سرآخر با کندوهای خالی مواجه شوند.

دیدن این صحنه برای زنبوردار دردناک است که فرزندان خود یعنی زنبورهای خود را از دست بدهد. نگران نباشید برای جلوگیری و پیشگیری از این اتفاق بد، با اتخاذ برخی تدابیر و پیش‌بینی‌ها می‌توان نه تنها از این اتفاق جلوگیری کرد، بلکه کندوهایی قوی و سرحال برای فصل بهار داشته باشیم.

دلایل تلفات زنبورهای عسل متفاوتند و لیکن معمولاً زنبور به دلایلی از جمله نداشتن یا نیافتن غذا در فصل سرما (مرگ ناشی از سوء تغذیه)، عدم مدیریت مناسب پرورش، حمله آفات و بیماری‌ها، اشتباه در استقرار کندوها و ... از بین می‌رود.

ما در ادامه برخی تجربیات و مطالب علمی و فنی را با شما در میان می‌گذاریم تا بتوانید با خیال راحت یک پرورش بدون دغدغه و نگرانی داشته باشید. لطفا تا پایان مطالب با ما همراه باشید.

دلایل تلفات زنبور عسل در فصول سرد

آب و هوای سرد معمولا با خزان و خواب گیاهان همراه است. در مناطق کوهستانی یا سردسیر، فصل پاییز و زمستان به مرگ جنگل و مرتع معروف است. در این شرایط زنبور عسل طبق تجربه خود برای این فصول غذای خود را در خانه‌های شش ضلعی مومی ذخیره می‌کند.

آب و هوای سرد از یک سو، نبود غذا در طبیعت از سوی دیگر دو عامل ایجاد تنش برای زنبور عسل است. زنبورها برای یک زمستان گذرانی خوب نیاز به یک غذای متعادل دارند.

این غذا معمولاً عسل به همراه کمی گرده گل‌های مختلف است. ملکه عامل تثبیت کننده نظم و انضباط جمعیت زیاد کندوست. به هر دلیل شرایط ملکه دچار چالش شود، کندو هم به شدت آسیب می‌بیند.

ملکه برای تغذیه نیاز به ژل رویال دارد. این ژل معمولا توسط زنبورهای جوان تولید می‌شود. برای تولید زنبورهای جدید هم باید در کندو ذخیره کافی عسل و گرده باید وجود داشته باشد.

ما ذیلاً راهکارهای کاهش تنش، مدیریت مناسب کندو و مهاجرت را برای افزایش کارایی و راندمان کندوهای شما اشاره می‌کنیم.

راه‌های پیشگیری و کنترل تلفات در فصول سرد

در فصول سرد کنترل سرما، فشرده‌سازی جمعیت، کنترل آفات و بیماری‌ها، پیش‌بینی ذخیره عسل و گرده کافی، تغذیه دستی، عایق‌بندی کندو، چیدمان مناسب کندوها مجموعه اقداماتی است که شما را در زمستان گذرانی موفق کمک می‌کند.

ذخیره غذای کافی برای کندو

غذا حاوی مواد مغذی از جمله انرژی، پروتئین، کربوهیدرات، چربی، ویتامین‌ها، مواد معدنی و ... است. غذا برای سلامت حیوانات از جمله زنبور عسل ضروری است.

برای فعالیت پرواز، نگهبانی، نظافت و نگهداری کندو، جمع‌آوری شهد و گرده، تولید عسل، تولید گرده، تولید زهر، تولید ژل رویال همه و همه به تامین غذا بستگی دارد.

در طبیعت گل‌ها این وظیفه مهم را بر عهده دارند. معمولا گل‌ها شهد و گرده را با هم تقدیم مهمان خود می‌کنند. زنبورها با جمع‌آوری گرده و شهد، با گرده افشانی گل‌ها باروری و تولید میوه یا محصول را برای گیاه هدیه می‌دهند.

شهد و گرده معمولا دارای مواد مغذی لازم برای تامین سلامت کندو می‌باشد و لیکن ما انسان‌ها با برداشت غذای کندو آنها را به چالش می‌کشانیم.

تیم تحقیق و توسعه هانی هاب معتقد است هیچ خوراکی به اندازه عسل طبیعی و قاب‌های دارای گرده گل برای ادامه حیات موفق کندو موثر نمی‌باشد. توصیه ما این است حداقل دو قاب برای کندوی ده قاب عسل برای زمستان غذا گذاشته شود.

حاصل تجربه بیش از 20 سال ما این است که هیچ چیز عسل و گرده طبیعی نمی‌شود. برخی همکاران ما توصیه تغذیه تکمیلی را دارند و برای زنبور هیچ عسلی نمی‌گذارند. این مسئله باعث سوء تغذیه و کاهش باروری ملکه می‌شود و طول عمر اقتصادی آن را کاهش می‌دهد.

حاصل تجارب گذشته ما حاکی از این است که خوراک‌هایی که برای زنبور عسل در ایران به کندوها خورانده می‌شود عمدتا منابع گلوگزی یا فروکتوزی است که قابلیت استفاده آسان را در کندو برای زنبوردار فراهم می‌کند.

اگر شما از این مواد برای زمستان گذرانی با تحریک کندو استفاده می‌کنید؛ حتما از گرده گل غافل نشوید. البته از سلامت گرده گل هم باید مطمئن بود. گرده گل را از زنبوردارانی که تلفات ناشی از بیماری یا آفت داشته‌اند نخرید.

تاکید موکد ما این است که غذای زنبور باید پاک باشد و فاقد آلودگی باشد. آلودگی‌ها باعث بروز تلفات برای شما خواهد شد.

جمعیت‌سازی در فصل گرم

مهمترین عامل بقای کندو در فصل زمستان داشتن یک جمعیت خوب است. کندوهایی که قوی هستند معمولا بدون مشکل به فصل بعد خود را می‌رسانند.

مشکل از جایی شروع می‌شود که ما بچه کندوها یا کندوهایی مواجه هستیم که جمعیت خوبی ندارند. معمولا نباید عسل بچه کندوها برداشت شود. اگر عسل بیش از دو قاب باشد می‌توان به برداشت عسل اقدام کرد.

یکی از نکات مهم در برداشت عسل، توجه به قاب شفیره‌ها و تخم روز است. معمولا ملکه‌های خوب جمعیت خوبی دارند و منظم تخمگذاری می‌کنند. و لیکن برخی موارد ممکن است تخمگذاری نامنظم باشد.

معمولا موفقت حلقه‌ای از اقدامات هوشمند است. در صورت اقدامات هوشمند شما بدون نگرانی می‌توانید موفقیت را کسب کنید.

در فصل چرا و صحرا، اولویت اول زنبوردار با تجربه، افزایش جمعیت است. در ماه‌های اول بهار در مناطق شمالی کشور و در فصل زمستان در استان‌های جنوبی اولویت تولید جمعیت است نه عسل.

این اشتباه را نباید مرتکب شد. این اقدام سلامت کندوهای شما را نشانه می‌گیرد. لطفاً ماه‌های اول شروع گل و جریان شهد به سمت جمعیت‌سازی بروید. تا در پاییز یا زمستان دچار چالش تلفات کندو نشوید.

ادغام کندوهای ضعیف

کندوهای ضعیف شانس کمی برای زمستان گذرانی دارند. سرمای سخت زمستان در کنار محدودیت غذای ملکه (ژل رویال) شانس شما را کاهش می‌دهد.

معمولاً قبل از شروع سرما از ادغام کندوها بهره بگیرید. برای ادغام کندوها روش‌های متعددی وجود دارد. از این روش‌ها استفاده کنید تا جمعیت خود را حفظ کنید. این کار شانس شما را برای زمستان گذرانی موفق افزایش می‌دهد. برای ادغام کندو به پست «روش‌های ادغام کندو» مراجعه کنید.

نکته مهمی که باید در کندوهای با جمعیت کم لحاظ کرد این است که فضای خالی کندو را با وسایل حجیم بهداشتی از قبیل روزنامه، کارتن و ... پر کنید تا کندو سرد نشود.

استقرار کندو در مکان مناسب

استقرار کندوها در مکان مناسب رو به آفتاب اهمیت زیادی دارد. کندوها را رو به باد قرار ندهید. حتما حفاظ یا بادشکن جلوی کندوها باید وجود داشته باشد.

باد با وزیدن به درون کندو ضمن افزایش خطر واژگونی باعث کاهش دمای مرکز خوشه زنبور در داخل کندو می‌شود. بادها معمولا در فصل سرما، سردتر هستند. و استقرار در مناطق دور از باد یا مخالف باد اولویت بالایی دارد.

در استقرار کندوهای پلاستیکی در مناطق بادخیز دقت کنید. این کندوها معمولا سبک هستند و با باد جابجا می‌شوند. توصیه ما این است که کف این کندوها با سرب و یا روی آن‌ها با مواد سنگین پوشانده شوند.

توصیه کلی ما عدم مهاجرت به مناطق بادخیز است. مناطق بادخیز باعث عدم کار زنبور در طبیعت می‌شود.

به طور کلی کندوهای زنبور عسل باید در ارتفاع مناسبی از سطح زمین مستقر شوند. برخی از زنبورداران از چوب درختان پایه به عنوان پایه استفاده می‌کنند.

زنبورداران واقعی مراقب محیط زیست و جنگل‌ها هستند. از این روش غلط استفاده نمی‌کنند. چوب درختان ضمن این که پس از مدتی پوسیده می‌شوند به جنگل‌ها هم آسیب می‌رساند.

استفاده از پایه‌های آجری یا پلاستیکی مناسب این کار هستند. البته پایه فلزی مقاوم به زنگ هم در درازمدت به نفع زنبوردار خواهد بود.

نکته: در زمستان کندوهای خالی را در زیر باران یا هوای آزاد نگذارید. برخی زنبورداران به هوای اینکه کندوها خوب رنگ شده‌اند یا حلب خوبی بر روی آن‌هاست یا کندوها از جنس پلاستیک هستند آن‌ها را در هوای آزاد رها می‌کنند. این کار ضمن اینکه به کندوها آسیب وارد می‌کند، تمرکز شما را هم به هم می‌ریزد. کندوها را در یک جای خشک و مسقف با خارج کردن موم و بستن دریچه پرواز نگهداری کنید.

مهاجرت به مناطق گرم

ایران کشور پهناور با قابلیت‌های سرزمینی زیادی است. ما در هر فصلی، آب و هوای سرد و یا گرم و معتدل را باهم می‌توانیم تجربه کنیم.

با توجه به حاکمیت واحد سرزمینی که یکی از نقاط قوت برای زنبورداری محسوب می‌شود می‌توان تولیدات کشاورزی و باغی و همچنین تولید عسل را افزایش داد.

گرده افشانی باعث افزایش تولید 30 تا 90 درصد محصولات زراعی و باغی می‌شود. این مهم در این سرزمین پهناور با اقلیم‌های متفاوت فرصت بسیار مغتنمی است که زنبورداران می‌توانند در امنیت غذایی نقش آفرینی کند.

آب و هوای متفاوت ایران، این فرصت را برای زنبورداران ایجاد می‌کند تا با مهاجرت به مناطق جنوبی در فصول سرد، به جمعیت‌سازی کندوهای خود اقدام کنند و با آمادگی فوق العاده بالا به ماجراجویی در برابر جریان شهد مناطق شمالی بتازند.

اگر به مناطق جنوبی مهاجرت کنید دیگر نگران دمای سرد پاییز یا زمستان نخواهید بود. هر چند برای سفر به این مناطق به شب‌های سرد یا بارانی در این مناطق باید توجه کنید.

با توجه به پوشش کم این مناطق حتما در مهاجرت به این نکته توجه کنید تا در مسیل سیل‌های با الگوی بلندمدت نباشید.

امیدواریم با افزایش هزینه‌هایی که صورت گرفته با همکاری کشاورزان و باغداران جنوب کشور، زنبورداران ایران و نواحی شمالی ایران بتوانند در امنیت غذایی نقش آفرینی کنند.

کنترل کنه

کنه‌ها به ویژه کنه واروا از دشمنان اصلی زنبورهای عسل هستند. بیشتر خسارت کنه به لاروهای مسن و شفیره زنبورعسل بخصوص لاروهای نر است.

کنه واروا انگل لاروهای زنبورعسل جوان است. مسیر زندگیش را در داخل حجرات مهر و موم شده سپری می‌کند و کنه واروا در دوران بلوغ از حجرات بیرون می‌آید.

زمانی که آلودگی شدید باشد لاروهای زنبوران می‌میرند و یا زنبوران ناقص الخلقه به دنیا می‌آید. کنه واروا لاروهای نر را به لاروهای ماده ترجیح می‌دهند.

کندوهای زنبور عسل باید برای مقابله با کنه مدیریت شوند. کنه در تابستان و زمستان نمی‌شناسد. شما باید برای آن فکری کنید.

برای کنترل کنه مقاله «راهکارهای موفق کنترل کنه» را مطالعه کنید. اگر فکری نکنید شما در زمستان به چالش اساسی کشیده می‌شوید. دامن شما را ول نمی‌کند.

توصیه ما این است که با انتخاب روش اقتصادی و مناسب کندوهای خود را نجات دهید.

عدم بازدید غیر ضرور از کندو

بازدید کندو در زمستان یا فصل سرما فقط باید در ساعات گرم و آفتابی صورت گیرد. لطفا گول نخورید هر هوای آفتابی مناسب بازدید کندو نیست. باید هوا هم گرم باشد.

هوای آفتابی سرد باعث از بین رفتن خوشه تشکیل شده زنبورها می‌شود و سلامت کندو را با تهدید مواجه می‌کند. با کندوی خود مهربان باشید. آن‌ها به شما و تصمیم شما وابسته هستند.

اگر ضرورتی ندارد از کندو بازدید نکنید. توجه به تامین غذای تقویتی تشکیل شده از عسل و گرده گل و همچنین مولتی ویتامین به شما کمک می‌کند.

نکته: در صورتی که مجبور به بازدید از کندو در زمستان هستید، با توجه به اینکه بره موم‌ها کنده می‌شود و کندو بی‌حفاظ می‌شود، توصیه می‌کنیم بازدید خیلی سریع و بالای قاب‌ها پارچه تمیز متقال را کامل بپوشانید.

نکته: با توجه به اینکه زنبور در زمستان خیلی نیش می‌زند، دقت کامل داشته باشید تا درب کندو کاملا چفت شده باشد. زنبور را به حال خود رها نکنید.

توصیه اکید: در زمستان کندو را بازدید نکنید.