راهنمای تغذیه زنبور عسل (قسمت دوم)

مقدمه

در قسمت اول از راهنمای تغذیه زنبور عسل، به اهمیت انرژی در زندگی زنبورها و نقشی که کربوهیدرات‌ها، به ویژه عسل، در تأمین این انرژی ایفا می‌کنند، پرداختیم. متوجه شدیم که زنبورهای عسل چگونه با استفاده از منابع غنی کربوهیدراتی می‌توانند در طول سال به بقای خود ادامه دهند و مخصوصاً در فصل زمستان، با مدیریت دقیق انرژی، زنده بمانند.

اما تغذیه زنبورهای عسل تنها به انرژی ختم نمی‌شود. در این قسمت از راهنمای تغذیه زنبور عسل، به نیازهای دیگر این موجودات شگفت‌انگیز می‌پردازیم: کربوهیدرات، پروتئین، ویتامین‌ها، مواد معدنی، و لیپیدها. این عناصر نقش اساسی در سلامت کلونی، رشد نوزادان، و تولید مثل ایفا می‌کنند. همچنین به بررسی چگونگی تأمین این مواد از طریق گرده، نان زنبور و در صورت لزوم، استفاده از جایگزین‌های تغذیه‌ای در زمانی که منابع طبیعت محدود هستند، خواهیم پرداخت.

در این مقاله یاد خواهید گرفت که چگونه با درک بهتر از نیازهای تغذیه‌ای زنبورهای خود، جمعیت سالم‌تر و قوی‌تری پرورش دهید و بهترین زمان‌ها برای تغذیه کمکی را بشناسید.

نیازهای تغذیه‌ای یک کندو

تعیین نیاز غذایی هر گونه حیوانی در پیش‌بینی غذای آن بسیار ضروری است. نیازهای تغذیه‌ای دقیق زنبورهای عسل به اندازه سایر دام‌ها هنوز به خوبی تعریف نشده است. بر اساس تجربیات ما و سایر پژوهشگران، در طول یک سال، یک کلونی زنبور عسل برای نگهداری خود به طور تقریبی بین 110تا 180 کیلوگرم شهد  و 20 تا 35 کیلوگرم گرده مصرف می‌کند. یک کلونی «مولد» علاوه بر این می‌تواند بیش از 45 کیلوگرم شهد را به صورت عسل اضافی ذخیره کند.

کربوهیدرات

کربوهیدرات‌ها ترکیباتی هستند که از قندها تشکیل شده‌اند و منبع اصلی انرژی برای زنبورهای عسل هستند. مهم‌ترین کربوهیدرات‌ها برای زنبورها شامل گلوکز، فروکتوز و ساکاروز است که زنبورها از شهد گل‌ها و عسل به دست می‌آورند. زنبورها از این انرژی برای پرواز، تولید موم و حفظ حرارت کندو در زمستان استفاده می‌کنند.

 در حالی که زنبورهای عسل به تنهایی ممکن است نرخ‌های متابولیک بسیار بالایی داشته باشند، کلونی به عنوان یک واحد کلان از لحاظ انرژی بسیار کارآمد است و در زمستان تنها نیم کیلو شکر (به شکل عسل) در هفته مصرف می‌کند. با این حال، هنگامی که یک کلونی در اواخر زمستان شروع به پرورش نوزادان می‌کند، مصرف انرژی آن به سرعت به حدود 2/5 کیلو در هفته (به شکل عسل) در دوران اولیه پرورش نوزادان افزایش می‌یابد و در دوره رشد خطی به حداقل 4/5 کیلو در هفته می‌رسد. در ادامه فصل، با کاهش پرورش نوزادان، نیاز به انرژی دوباره کاهش می‌یابد.

نکات کاربردی به طور کلی، یک کلنی نیازی به تغذیه با شکر وجود ندارد، به شرطی که ذخایر کافی عسل داشته باشد. با این حال، زنبورداران معمولاً شربت (یا سایر اشکال شکر) را برای تامین نیازهای انرژی کلونی (یعنی جلوگیری از گرسنگی)، تحریک پرورش نوزادان یا ساخت شانه، یا برای تبدیل آن به عسل به عنوان ذخیره انرژی پیش از زمان‌های کمبود تغذیه می‌کنند. Dismiss alert

پروتئین و آمینواسیدها

پروتئین‌ها از واحدهای کوچکی به نام آمینواسید تشکیل شده‌اند و برای رشد، ترمیم بافت‌ها و تولید آنزیم‌ها و هورمون‌های زنبورها ضروری هستند. زنبورها پروتئین‌ها را از گرده گل‌ها دریافت می‌کنند که منبع اصلی پروتئین برای نوزادان (لاروها) و زنبورهای جوان است. پروتئین‌ها به پرورش نوزادان و تولید ژل رویال کمک می‌کنند.

 یک زنبور کارگر در طی دو هفته اول پس از خروج خود از سلول، گرده مصرف می‌کند (که اساساً منبع اصلی پروتئین آن است) (حدود ۴ میلی‌گرم در روز)، سپس برای بقیه عمر خود به پروتئین کمتری نیاز دارد (که آن را با تقاضا از زنبورهای پرستار به شکل ژل دریافت می‌کند). کلونی در دوره‌های کمبود یا زمستان، زمانی که از زنبورهای دارای فیزیولوژی دیوتینوس پر شده است، به پروتئین کمی نیاز دارد تا زمانی که پرورش نوزادان را آغاز کند. ذخایر پروتئینی زنبورهای دیوتینوس "زمستانی" می‌توانند پرورش نوزادان را آغاز کنند، اما نمی‌توانند آن را پایدار نگه دارند. بنابراین پرورش نوزادان در اواخر زمستان و بهار به ذخایر نان زنبور یا گرده تازه جمع‌آوری شده توسط زنبورهای جستجوگر بستگی دارد. برای رسیدن به رشد بهینه، یک کلونی قوی در حال رشد در بهار یا اوایل تابستان باید حداقل ۲ تا ۳ پوند گرده با پروتئین بالا در هفته مصرف و به طور کارآمد پردازش کند.

نکته کاربردی زنبورداران می‌توانند در زمانی که طبیعت غذای کافی فراهم نمی‌کند، جایگزین‌های گرده را به کلونی‌ها تغذیه کنند. به عنوان مثال، برای آماده‌سازی کندوها برای گرده‌افشانی بادام در اواخر زمستان، زنبورداران حرفه‌ای معمولاً ۱۰ تا ۱۵ پوند (در مجموع) جایگزین گرده با کیفیت بالا را به یک کندو تغذیه می‌کنند که بین اواخر تابستان و شش هفته پیش از گل‌دهی تقسیم می‌شود (بحث عمیق در مورد جایگزین‌های پروتئین در ادامه این پست آمده است). Dismiss alert

جدول 1- یک نسبت پیشنهادی آمینواسیدهای ضروری (نسبت به محتوای هیستیدین) برای رژیم غذایی زنبور عسل. این نسبت بهینه تقریباً با نسبت آمینواسیدهای ضروری در حیوانات مهره‌دار یکسان است.

زنبورهای عسل، مانند سایر حیوانات، به کیفیت پروتئین وابسته‌اند، که معمولاً با نسبت آمینواسیدهای ضروری در پروتئین تعیین می‌شود. تحقیقات در مورد نیازهای آمینواسیدی زنبور عسل توسط دی گروت (1953) نسبت‌های بهینه را نسبت به تریپتوفان تعیین کرد. متأسفانه، تحلیل تریپتوفان به تست متفاوتی نسبت به سایر آمینواسیدها نیاز دارد و بنابراین اغلب مشخص نمی‌شود. محققان از آن زمان نسبت‌های دی گروت را با نسبت‌های ژل رویال، گرده‌های مغذی شناخته شده (اولیور 2020a) و سایر حیوانات مقایسه کرده‌اند تا نسبت‌های بهینه آمینواسید را نسبت به آمینواسید محدودکننده معمول در گرده، یعنی هیستیدین، تعیین کنند (جدول ۱). این نسبت‌ها می‌توانند برای ارزیابی کیفیت پروتئین جایگزین‌های گرده استفاده شوند.

شکل 1- زنبورهای جمع‌آوری کننده گرده، بارهای گرده خود را در سلول‌های خالی نزدیک به لاروهای جوان ذخیره می‌کنند. چنین گرده تازه‌ای بیشتر توسط زنبورهای پرستار مصرف می‌شود. در زمان‌های فراوانی گرده، گرده مصرف‌نشده در یک نوار معمولی که بالای نوزادان قوس می‌زند باقی می‌ماند، جایی که برای حفظ تا زمان نیاز تحت فرآیند تخمیر اسید لاکتیک قرار می‌گیرد. همچنین یک تبادل پویا از شهد تازه در داخل لانه نوزادان وجود دارد که شهد اضافی به عسل با رطوبت پایین تبدیل شده و در بالای ناحیه نوزادان و به طرفین ذخیره می‌شود. منبع: عکس از رندی اولیور. شکل 2 - میزان انبساط شکم زنبورها یک نشانه سریع میدانی برای تشخیص این است که آیا کلنی در حال به اشتراک گذاشتن شهد فراوان است یا خیر. در این عکس، به دو زنبور در مرکز که در حال تبادل غذا (تروفالاکسیس) هستند توجه کنید، و فاصله زیاد بین پلاک‌های اسکلریت جلویی (صفحات سخت‌شده شکمی) سایر زنبورها که نشان‌دهنده وجود ذخیره شهد در کیسه آن‌ها است. زنبورهای یک کلنی که با کمبود شهد مواجه هستند، شکم کوتاه‌تری دارند و نوارهای رنگ‌دانه‌دار شکم به هم نزدیک‌تر می‌باشند. منبع: عکس از رندی اولیور.

ویتامین‌ها و مواد معدنی

ویتامین‌ها و مواد معدنی مواد مغذی ضروری‌ای هستند که بدن زنبور به مقدار کمی از آن‌ها نیاز دارد تا عملکردهای مختلفی مانند تقویت سیستم ایمنی، تولید انرژی و حفظ سلامت کلی بدن را انجام دهد. زنبورها ویتامین‌ها و مواد معدنی را از گرده‌ها، شهد و منابع آب به دست می‌آورند. اگرچه ویتامین‌ها و مواد معدنی خاصی برای رژیم غذایی زنبور عسل ضروری هستند، اما نیازهای زنبورها هنوز به اندازه کافی شناخته نشده‌اند که در اینجا بررسی شوند و احتمالاً تنها در صورتی مشکل‌آفرین است  که کلونی‌ها فقط از رژیم‌های مصنوعی تغذیه کنند یا خاک یک منطقه فاقد یک عنصر کمیاب خاص باشد.

نکته عملی برخی از مواد معدنی ممکن است از منابع آب به دست آیند، زیرا زنبورهای جستجوگر آب به نظر می‌رسد که به آب‌هایی با بوی کود، گل، کلر یا نمک‌های سدیم یا منیزیم تمایل دارند. Dismiss alert شکل 3-پولک‌های مومی که توسط هشت غده موم در شکم زنبور کارگر تولید می‌شوند. تولید موم برای زنبورها از نظر متابولیکی پرهزینه است و فقط زمانی اتفاق می‌افتد که کلنی فضای کافی برای ذخیره شهد ورودی نداشته باشد. در چنین شرایطی، زنبوردار مشاهده می‌کند که 'موم سفید' در اطراف کندو رسوب کرده است. منبع: عکس از رندی اولیور. شکل 4- این کلنی ذخیره شهد و گرده بالایی دارد. از طریق شکم‌ متورم زنبورها و وجود نان زنبور مصرف‌نشده و سلول‌های پر از شهد در حال رسیدن مشخص می‌شود. توجه کنید که سلول‌های حاوی شهد در مجاورت عسل قدیمی و تیره با درپوش‌های فرورفته قرار دارند، که نشان می‌دهد این جریان شهد پس از یک دوره کمبود رخ داده است. عکس از رندی اولیور.

لیپیدها

لیپیدها دسته‌ای از مواد مغذی هستند که شامل چربی‌ها و روغن‌ها می‌شوند. آن‌ها به عنوان منبع انرژی ثانویه عمل می‌کنند و نقش مهمی در ساختار سلول‌ها و غشاها دارند. لیپیدهای مورد نیاز زنبورها بیشتر از طریق گرده تأمین می‌شوند و شامل اسیدهای چرب مهمی مانند اسید لینولئیک و اسید آلفا-لینولنیک هستند.

 طبق تحقیقات محققان، اسیدهای پالمیتیک، لینولئیک (امگا-۶) و آلفا-لینولنیک (امگا-۳) به طور متوسط ۶۰ تا ۸۰ درصد از اسیدهای چرب موجود در گرده را تشکیل می‌دهند. این سه اسید به همراه اسیدهای اولئیک و استئاریک، اسیدهای چرب اصلی در بدن زنبور عسل هستند. با این حال، هنوز مشخص نیست که کدام لیپیدها از نظر تغذیه‌ای مهم هستند.

استرول‌ها

استرول‌ها دسته‌ای از ترکیبات چربی (لیپیدها) هستند که نقش مهمی در سلامت زنبورها دارند، زیرا زنبورها مانند سایر حشرات قادر به تولید استرول‌ها (مانند کلسترول) نیستند و باید آن‌ها را از منابع غذایی دریافت کنند. بنابراین استرول‌های گیاهی به عنوان مواد مغذی ضروری شناخته می‌شوند. استرول اصلی بافت نوزادان زنبور عسل، 24-متیلن‌کلسترول (24-mCh) است که همچنین استرول اصلی موجود در بسیاری از گرده‌ها می‌باشد (Smith و همکاران، ۲۰۱۹؛ Villette، ۲۰۱۵). جای تعجب نیست که این ترکیب یکی از اجزای مهم پروتئین اصلی 1 ژل رویال است که توسط زنبورهای پرستار برای تغذیه سایر اعضای کلونی تولید می‌شود (Tian و همکاران، ۲۰۱۸؛ Ferioli و همکاران، ۲۰۱۴؛ Kodai و همکاران، ۲۰۰۷). زنبورهای پرستار به نظر می‌رسد که 24-mCh را بیشتر از سایر استرول‌ها متمرکز، ذخیره و سپس از طریق ژل به نوزادان می‌دهند (Svoboda و همکاران، ۱۹۸۱). با این حال، حضور مقادیر نسبتاً ثابت اما کمتری از سیتواسترول، ایزوفوکوسترول و کامپسترول در نوزادان پیش از شفیرگی نشان می‌دهد که نوزادان در حال رشد به سایر استرول‌ها نیز نیاز دارند که زنبورها ممکن است آن‌ها را به 24-mCh تبدیل کنند (Svoboda و همکاران، ۱۹۸۶؛ Oliver 2020b).

سایر مواد شیمیایی گیاهی

ترکیبات متابولیت ثانویه گیاهان ممکن است اثرات بالقوه‌ای بر گرده‌افشان‌ها داشته باشند. تا به امروز، اهمیت این ترکیبات در تغذیه زنبورهای عسل تا حد زیادی ناشناخته است، اگرچه شواهد نشان می‌دهند که برخی از آن‌ها ممکن است بر رفتار زنبور، طول عمر و ایمنی در برابر عوامل بیماری‌زا تأثیر بگذارند، یا ممکن است به عنوان "مغذی‌داروها" برای تنظیم فرآیندهای سم‌زدایی عمل کنند (Mao و همکاران، ۲۰۱۳).

مصرف گرده

برآوردهای نیاز گرده یک کندو در طول سال متفاوت است، زیرا گرده‌ها از نظر محتوای پروتئین و پروفایل تغذیه‌ای کلی متفاوت هستند. فواید تغذیه‌ای گرده تحت تأثیر اولین ماده مغذی محدودکننده آن قرار دارد (قانون لیبیگ)، زیرا به نظر می‌رسد زنبورهای پرستار به جای تولید محصول ناقص از نظر تغذیه‌ای، تولید ژل را متوقف می‌کنند. در گرده‌های طبیعی و جایگزین‌های گرده، محققان بیشتر بر روی پروتئین خام یا برخی آمینواسیدها به عنوان مواد مغذی محدودکننده تمرکز کرده‌اند (Somerville 2005)، اما ممکن است دیگر عناصر کمیاب یا ترکیبات شیمیایی گیاهی که هنوز شناسایی نشده‌اند، به‌عنوان عوامل محدودکننده واقعی باشند.

نکته عملی اگرچه تمرکز محققان معمولاً بر روی گرده‌های با پروتئین بالا بوده است (Somerville 2005)، کلونی‌ها همچنین قادر به رشد با استفاده از گرده‌های کم پروتئین هستند، در صورتی که مقدار کافی از آن در دسترس باشد. بنابراین، در رژیم‌های مصنوعی، برخی از جایگزین‌های گرده با پروتئین بالا ممکن است در مقایسه با مقدار مساوی گرده طبیعی با پروتئین کمتر عملکرد کمتری داشته باشند، شاید به دلیل تعادل بهتر مواد مغذی ضروری. Dismiss alert

مدیریت و فرآوری غذا در کندو

هم شهد و هم گرده توسط زنبورها در آخرین مرحله از توسعه رفتاری‌شان جمع‌آوری می‌شوند، یعنی زمانی که آن‌ها به جستجوی غذا می‌پردازند. زنبورهای جستجوگر ممکن است شهد را برای نیازهای خود مصرف کنند، اما قادر به هضم گرده نیستند و به‌طور معمول آن را مصرف نمی‌کنند. در کندو، شهد و گرده به شیوه‌های بسیار متفاوتی مدیریت، فرآوری و ذخیره می‌شوند (Johnson 2009). به طور خلاصه، گرده (و مقداری از شهد ورودی) در نزدیکی نوزادان ذخیره می‌شود تا زنبورهای پرستار به راحتی به آن دسترسی داشته باشند، در حالی که عسل در بالای نوزادان و اطراف آن‌ها ذخیره می‌شود تا زنبورها در هوای سرد با استفاده از گرمای خوشه به آن دسترسی پیدا کنند. بنابراین، قاب‌های نوزادان معمولاً یک حلقه دینامیک از گرده اضافی و نان زنبور در اطراف نوزادان نشان می‌دهند، با عسل در بالا و اطراف آن‌ها. قاب‌های نوزادان که توزیع دیگری دارند می‌توانند برای تشخیص مشکلات کلونی مفید باشند.

شهد

شهد منبع اصلی کربوهیدرات برای کلونی است. بسته به گونه گیاه منبع و شرایط محیطی، غلظت شکر در شهد معمولاً بین ۲۰٪ تا ۵۰٪ است (Shaw 1956). شکرهای اصلی در عسل شامل ساکارز، گلوکز و فروکتوز هستند، اما نسبت این شکرها بسته به گونه گیاه منبع متفاوت است. شهد همچنین ممکن است حاوی آمینواسیدهایی مانند گلایسین و پرولین و متابولیت‌های ثانویه باشد که ممکن است شهد را برای زنبورهای عسل جذاب‌تر یا حتی سمی کنند.

یک زنبور جستجوگر شهد را در پیش‌معده خود (کیسه) به کندو بازمی‌گرداند، جایی که آن را برای حذف گرده، گرد و غبار، هاگ‌های باکتریایی یا سایر آلاینده‌های جامد فیلتر می‌کند. همچنین شهد کمی اسیدی می‌شود و ساکارز آن تا حد زیادی توسط آنزیم اینورتاز به گلوکز و فروکتوز تبدیل می‌شود.

در کندو، زنبور جستجوگر شهد باید یک زنبور پردازنده شهد میانسال پیدا کند تا محموله خود را به آن منتقل کند – زنبورهای جستجوگر شهد را مستقیماً در سلول‌ها تخلیه نمی‌کنند. زنبورهای دریافت‌کننده شهد، سپس آن را با سایر زنبورها به اشتراک می‌گذارند و یک معده مشترک برای کل کلونی ایجاد می‌کنند.

نکته کاربردی معده مشترکی که از انتقال شهد و ژل میان زنبورها ایجاد می‌شود، به هر زنبور در کندو اطلاع می‌دهد که وضعیت تغذیه‌ای فعلی کلونی چگونه است. به طور کلی، کلونی‌ها زمانی که تمام زنبورها از مقدار زیادی شهد لذت می‌برند، رونق می‌گیرند، به شرطی که گرده مغذی نیز برای کلونی در دسترس باشد. Dismiss alert

شهد اضافی که بلافاصله برای کلونی مورد نیاز نیست، توسط زنبورهای پردازش‌گر شهد تا زمانی که به غلظت حدود ۸۳٪ شکر برسد، خشک می‌شود، که در این مرحله برای رشد مخمرها بسیار هیپراسموتیک است. این عسل رسیده سپس با موم زنبور برای نگهداری بلندمدت پوشیده می‌شود. عسل تازه بسته‌شده یک فضای هوا بین پوشش مومی و سطح عسل دارد و ظاهری سفید دارد. با گذشت زمان، هوا از طریق پوشش مومی پراکنده می‌شود و در نهایت پوشش موم با سطح عسل تماس پیدا می‌کند و پوشش‌ها ظاهری تیره‌تر پیدا می‌کنند.

نکته کاربردی: زنبورها ترجیحاً شهد با غلظت کم شکر را مصرف می‌کنند (که برای استفاده نیازی به رقیق‌سازی با آب ندارد) و عسل را به‌عنوان ذخیره غذایی باقی می‌گذارند. بنابراین، شربت رقیق (۱:۱ یا کمتر وزن به وزن شکر: آب) بیشتر به‌عنوان تحریک‌کننده برای یک کلونی عمل می‌کند (و سریع‌تر از یک تغذیه‌کننده برداشت می‌شود) نسبت به شربت غلیظ (۲:۱) که معمولاً توسط زنبورها برای ذخیره‌سازی در زمستان استفاده می‌شود. زنبورهایی که در عکس زیر نشان داده شده‌اند، به دلیل وجود شهد و گرده فراوان، برای پرورش نوزادان بسیار تحریک می‌شوند. Dismiss alert نکته کاربردی بازرسی از مرز بین نوزادان و عسل می‌تواند اطلاعات زیادی در مورد وضعیت کلونی ارائه دهد. از شکل ۸ می‌توان نتیجه گرفت که این کلونی تا همین اواخر در حال مصرف عسل ذخیره شده خود به سمت بالا بوده است، همان‌طور که توسط پوشش‌های عسل فرورفته در بالا نشان داده شده است، که نشان می‌دهد (به دلیل نبود فضای هوا زیر پوشش‌ها) عسل برای مدتی بسته شده بوده و هیچ عسل تازه‌ای زیر آن بسته نشده است (که پوشش‌های سفید داشت). جریان شهد/گرده حداقل به مدت هشت روز در حال جریان بوده است، همان‌طور که با حضور نوزادان مهر و موم شده تا نوار گرده نشان داده می‌شود. این کلونی در حال پر کردن مجدد شهد است و ممکن است به‌زودی بدون وجود قاب‌های کشیده اضافی، شروع به ازدحام کند. Dismiss alert

هنگامی که شهد ورودی اضافی وجود دارد، زنبورهای میانسال آن را به سرعت به عسل تبدیل کرده و در بالای و اطراف منطقه نوزادان ذخیره می‌کنند. اگر فضای کافی برای ذخیره عسل در شانه‌های باز نداشته باشند، غدد مومی خود را فعال کرده و شروع به تولید موم زنبور برای ساخت شانه‌های جدید می‌کنند.

نکته کاربردی موم سفید تازه قرار داده شده که در شکل ۱۰ نشان داده شده است، به زنبوردار چهار نکته را نشان می‌دهد:
 (۱) اینکه یک جریان شهد قوی وجود دارد
 (۲) کلونی فضای شانه کافی برای ذخیره آن شهد ندارد،
 (۳) کلونی ممکن است به‌زودی فضا را پر کرده و پرورش نوزادان را متوقف کند، محصول عسل بالقوه را از دست بدهد یا بچه دهد.
و (۴) شرایط برای کشیدن شانه عسل یا افزودن طبق برای عسل مناسب است. Dismiss alert

مشکلات مربوط به شهد و عسل

عسل به دلیل محتوای بالای فروکتوز معمولاً مایع و پایدار باقی می‌ماند. با این حال، برخی عسل‌ها که دارای درصد بالای گلوکز هستند، در داخل شانه‌ها کریستالیزه می‌شوند و این باعث می‌شود زنبورها نتوانند در زمستان از آن استفاده کنند (زیرا برای مصرف آن نیاز به آب دارند که در این فصل دستیابی به آن سخت است). همچنین، در برخی شرایط ممکن است بخش رقیق‌تر عسل تخمیر شود یا باعث ایجاد اسهال شود، که می‌تواند هاگ‌های نوزما را به سرعت پخش کرده و سلامت کلونی را تضعیف کند.

عسلی که برای مدتی در دمای بالا ذخیره شده باشد ممکن است تیره شود و فروکتوز آن به هیدروکسی‌متیل‌فورفورال (HMF) تبدیل شود، که ممکن است به سطح سمی برسد (Shapla و همکاران، ۲۰۱۸). این موضوع همچنین ممکن است در شربت شکر ذخیره‌شده در شرایط گرم یا در ظروف فلزی رخ دهد.

زنبورها ممکن است ترشحات شیرین حشرات مکنده شیره گیاه را نیز جمع‌آوری کرده و آن را به عسل غیر گُلی به نام عسلک یا عسل جنگل تبدیل کنند. این عسل معمولاً تیره‌تر و دارای طعم قوی‌تری نسبت به عسل با منشأ گل است و ممکن است حاوی کربوهیدرات‌های پیچیده غیرقابل هضم، محتوای بالای مواد معدنی و متابولیت‌های ثانویه گیاه باشد. برخی از زنبورداران گزارش می‌دهند که کلونی‌ها در زمستان با برخی از عسلک‌ها عملکرد ضعیفی دارند.

نکته مهم زنبورداران اغلب تصور می‌کنند که چون عسل طبیعی است، بهترین غذا برای زمستان‌گذرانی کلونی‌هاست!
 در عمل، کلونی‌ها ممکن است با شربت شکر عملکرد بهتری داشته باشند. برخی از عسل‌ها، مانند کلزا، آفتابگردان، یونجه یا پیچک، ممکن است کریستالیزه شوند و به عنوان ذخیره‌های زمستانی ضعیف عمل کنند؛ همین‌طور برخی از عسلک‌ها. در این صورت، زنبوردار ممکن است آن عسل را برای استخراج بردارد و سپس شربت شکر را به کندو تغذیه کند تا به عنوان ذخایر زمستانی بهتر پردازش شود. دامپزشکان احتمالاً تماس‌هایی از زنبورداران دریافت خواهند کرد که نگران کلونی‌هایی هستند که علائم اسهال نشان می‌دهند. Dismiss alert

این یک تصور رایج است که اسهال نشان‌دهنده عفونت نوزما در یک کلونی است. در واقع، نویسنده این مقاله نتوانسته هیچ منبعی برای حمایت از این ادعا پیدا کند، و چندین منبع خلاف آن را بیان کرده‌اند. همچنین بررسی‌های او از مواد مدفوع، ادعای نوزما را تأیید نمی‌کند.

نکته مهم به نظر می‌رسد که اسهال بیشتر به دلیل رژیم غذایی باشد، و احتمالاً بیشتر ناشی از عدم تعادل آب (ناشی از مصرف ذخایر با رطوبت بالا) است. سایر دلایل ممکن است ناشی از اختلال در میکروب‌های روده (شاید به دلیل غذاهای به‌خوبی هضم نشده) یا عفونت توسط پاتوژن‌های غیر از نوزما باشند. Dismiss alert کاربرد عملی انتظار داشته باشید که در دوره‌های مصرف بالای گرده، سطح نوزما افزایش یابد، اما مگر اینکه شیوع عفونت بیش از 20 درصد از زنبورهای کارگر در کندو باشد، احتمالاً مشکلی ایجاد نمی‌کند. با این حال، اگر اسهال به دلیل رژیم غذایی نامناسب رخ دهد، هاگ‌های نوزما به سرعت در کندو پخش خواهند شد. بنابراین، ابتدا باید اسهال ناشی از رژیم غذایی را برطرف کنید. به کندو منبع قند با رطوبت کم بدهید. Dismiss alert

شهد و گرده گل‌های سمی

همه گیاهان گلدار برای زنبورهای عسل دوستانه نیستند. برخی از گیاهان برای جلب گرده‌افشان‌های خاص یا دفع شکارچیان، مواد شیمیایی سمی در شهد یا گرده خود تولید می‌کنند (Rhoades و Bergdahl 1981). در زیستگاه‌های بومی‌شان، زنبورهای محلی که با محیط سازگار شده‌اند از گیاهان سمی اجتناب می‌کنند، اما زنبورهای مدیریت شده که به دنیای جدید وارد شده‌اند با گیاهانی روبرو می‌شوند که با آن‌ها سازگار نیستند. برخی از این گیاهان ممکن است یک کلونی را مسموم کنند.

نکته عملی زنبورداران باتجربه معمولاً از این نوع سمیت آگاه هستند و از مناطقی که این گیاهان در آن‌ها وجود دارند اجتناب می‌کنند، اما زنبورداران تازه‌کار ممکن است از این خطرات آگاه نباشند. در کالیفرنیا، مسمومیت با "Buckeye" رایج است، اما ممکن است به دلیل مقدار غذای جایگزین جذاب در دوره گل‌دهی آن کاهش یابد. تشخیص مسمومیت نوزادان ممکن است برای دامپزشک دشوار باشد و  ممکن است آن‌ها  به مشورت با زنبورداران باتجربه محلی نیاز داشته باشند. Dismiss alert

زنبورهای عسل به عنوان گرده‌افشان‌های عمومی، در هنگام جستجوی غذا با این سموم طبیعی مواجه می‌شوند و در بسیاری از موارد قادر به سم‌زدایی آن‌ها هستند. در واقع، برخی گیاهان جاذب‌های سمی بالقوه‌ای به شهد خود اضافه می‌کنند – محرک‌های کافئین و نیکوتین دو نمونه هستند. زنبورها ممکن است به طور ترجیحی از این شهدهای بالقوه سمی تغذیه کنند، حتی در مواردی که شهد با حشره‌کش‌های سیستمیک نئونیکوتینوئید آلوده شده باشد (که خود محرک هستند) و ممکن است در سطوح بالا اثرات منفی بر زنبور و کلونی آن داشته باشند.

بررسی کلونی برای جلوگیری از سموم

 زنبورهای عسل در خصوص شهد سمی، یک فرآیند چندمرحله‌ای دارند که به کاهش ورود سموم به کندو کمک می‌کند. فشارهای تکاملی باعث شده‌اند که زنبورهای عسل در کنار گیاهان بومی با شهد سمی زندگی کرده و به طور غریزی از آن‌ها اجتناب کنند. زنبورهای جستجوگر معمولاً می‌توانند سطوح نامطلوب سموم در شهد را تشخیص دهند (Liao و همکاران، 2017)؛ چرا که بسیاری از سموم گیاهی طعم تلخ یا خاصیت تحریک‌کننده دارند. اگر یک زنبور جستجوگر در مسیر بازگشت به کندو پس از جمع‌آوری شهد احساس ناخوشایندی داشته باشد، ممکن است بیمار شود، بمیرد یا به‌طور عمدی خود را از بین ببرد تا شهد سمی وارد کندو نشود. همچنین، زنبورهایی که شهد را در کندو دریافت می‌کنند، اگر شهد قبلاً باعث ناراحتی آن‌ها شده باشد، از دریافت آن خودداری می‌کنند. به این ترتیب، کلونی در اغلب موارد (اما نه همیشه) دارای مکانیزم‌هایی برای محافظت در برابر شهدهای سمی است.

اما برای گرده چنین مکانیزمی وجود ندارد. تحقیقات Pernal و Currie (2002) نشان داده که زنبورهای جستجوگر گرده‌ها را بر اساس اندازه ذرات و عطر تشخیص می‌دهند، نه بر اساس محتوای تغذیه‌ای. به همین دلیل، زنبورهای جستجوگر، به ویژه در زمان کمبود گرده، ممکن است موادی مشابه گرده مانند گرد و غبار از آخورهای تغذیه حیوانات یا حتی خاک اره را جمع‌آوری کنند.

شکل 5- شکل بالا، مربوط به یک کلنی زنبورهایی است که از اسهال رنج می‌برند. این امر منجر به تخلیه انفجاری محتویات مقعدی زنبورهای بی‌قرار می‌شود که هنگام خروج از کندو رخ می‌دهد. چنین تخلیه‌ای، در صورتی که در داخل کندو اتفاق بیفتد، می‌تواند منجر به انتقال سریع هاگ‌های نوزما شود و این‌گونه تصورات نادرست رایج را به وجود آورد که اسهال نشانه‌ای از عفونت نوزما است (به‌جای اینکه وسیله‌ای برای انتقال آن باشد). عفونت نوزما نمی‌تواند از طریق نشانه‌های ظاهری در میدان تشخیص داده شود؛ برای تشخیص این عفونت، دامپزشک باید از میکروسکوپ استفاده کند تا حضور هاگ‌ها یا شدت عفونت را شناسایی کند. منبع: عکس از مونیک وسیا. شکل 6 - زنبورهایی که در یک صبح آفتابی در دی‌ماه، زمانی که گرده طبیعی کمیاب بود، در حال جمع‌آوری خاک‌اره بودند. این نشانه خوبی برای زنبوردار نیست و باید اقدام موثری در این زمینه باید انجام شود. عکس از رندی اولیور. شکل 7 - گرده و شهد بادام هر دو حاوی آمیگدالین سمی برای زنبورها هستند، اما کلنی‌های زنبورعسل از بادام بهره‌مند شده و زنبورهای گرده‌آور به‌طور ترجیحی به طعم آمیگدالین جذب می‌شوند. عکس از رندی اولیور.

از آنجایی که زنبورهای جستجوگر گرده را نمی‌خورند، نمی‌توانند سمی بودن آن را تشخیص دهند و ممکن است گرده‌هایی را جمع‌آوری کنند که به حدی سمی هستند که کلونی را از بین ببرند.

 مشکل دیگری که ممکن است در رابطه با گرده‌های سمی رخ دهد، در بهار است؛ زمانی که حشره‌کش‌های سیستمیک از دانه‌های تیمار شده به کندو منتقل شده و در نان زنبور ذخیره می‌شوند. از آنجا که حشره‌کش خشک از پوست زنبور جستجوگر عبور نمی‌کند، زنبور نمی‌تواند سمی بودن آن را تشخیص دهد. با این حال، گرده آلوده می‌تواند زنبورهای پرستاری را که آن را در کندو مصرف می‌کنند، از بین ببرد. در مناطق ذرت‌خیز، در زمان کاشت ذرت با دانه‌های تیمار شده، معمول است که زنبورهای جوان مرده را در ورودی کلونی ببینیم؛ خوشبختانه، کلونی معمولاً پس از مصرف گرده آلوده به سرعت بهبود می‌یابد.

مطالعه موردی گرده درخت بادام

یکی از گرده‌های اثبات‌شده سمی که مورد توجه زیادی قرار گرفته است، گرده درخت بادام است، گرده و شهد بادام ممکن است حاوی غلظت‌های بالایی از آمیگدالین باشند (که به‌طور معمول به بنزآلدئید و سیانید متابولیزه می‌شود – هر دو نیز سمی هستند) (London-Shafir, و همکاران، (2003)). با این حال، زنبورها از گرده و شهد بادام تغذیه می‌کنند، با اینکه در برخی از واریته‌ها غلظت آمیگدالین به سطحی نزدیک می‌شود که سمی برای زنبورها است (Detzel و Wink 1993).
با اینکه هر جستجوگر گرده، به‌صورت فردی، وفاداری شدیدی به گونه‌های خاصی از گیاهان (حتی تا حد واریته‌های گیاهی) در میدان نشان می‌دهد، نیروی جستجوگر به‌طور کلی به نظر می‌رسد که ترکیبی از انواع گرده‌ها را جمع‌آوری کرده و آنها را به‌صورت لایه‌ای در سلول‌ها بسته‌بندی می‌کند. از آنجا که گرده از گونه‌های مختلف گیاهی از لحاظ ترکیبات متفاوت است، این رفتار ممکن است به کلونی کمک کند تا پروفایل تغذیه‌ای کامل‌تری را تجربه کند.

شکل 8 - لایه‌های گرده‌های مختلف که توسط زنبورهای گرده‌آور جمع‌آوری شده‌اند. گرده‌ها از سلول‌ها خارج شده‌اند تا لایه‌بندی‌ها نشان داده شود. عکس از رندی اولیور. شکل 9- نان زنبور که طیفی از رنگ‌های مختلف را نشان می‌دهد، معمولاً تغذیه خوب کلنی را تضمین می‌کند. منبع: عکس از رندی اولیور. کاربرد عملی: در برخی مناطق یا زمانی که کلونی‌ها در میان محصولات تک‌کشتی قرار دارند، ممکن است دسترسی آنها به گرده تنها از یک گونه گیاهی باشد که از نظر تغذیه‌ای ناکافی است. بنابراین، با وجود فراوانی گرده یک نوع گیاه، زنبورهای پرستار ممکن است قادر به تولید ژله کافی برای به اشتراک گذاشتن با بقیه کلونی نباشند. زنبورداران زمانی خوشحال می‌شوند که رنگین‌کمانی از گرده‌ها را مشاهده کنند که به داخل کندو آورده می‌شود. Dismiss alert

در برخی مناطق، زنبورهای چراگر فریب ترشحات قندی را می‌خورند و ممکن است اسپورهای قارچ زنگ را جمع‌آوری کرده و به‌عنوان نان زنبور ذخیره کنند.

شکل 10- به نظر می‌رسد این کلنی مملو از گرده است، اما نان زنبور نارنجی عمدتاً از هاگ‌های قارچ زنگ تشکیل شده است. به الگوی پراکنده لاروها و لاروهای در حال مرگ توجه کنید که نشان‌دهنده اثرات مضر این منبع غذایی است. منبع: عکس از رندی اولیور. شکل 11- نان زنبور (گرده در قاب مومی) در تصویر بالا در بزرگنمایی ۴۰۰ برابر. دانه‌های کروی، گرده گل‌های گیاه هستند؛ اجسام نامنظم که رنگی شبیه " زرده تخم‌مرغ‌های آب پز" به نظر می‌رسند، هاگ‌های قارچ زنگ هستند. منبع: عکس با اجازه از رندی اولیور. نکته عملی کندویی که زنیورهای آن بیشتر بر روی قارچ زنگ جستجو می‌کند، به سرعت افت خواهد کرد. بر اساس تجربه، با ارائه جایگزین گرده با کیفیت بالا به چنین کلونی‌هایی، مشکل طی چند روز برطرف می‌شود. Dismiss alert

جمع‌بندی

در این مقاله جامع، به بررسی نیازهای تغذیه‌ای زنبور عسل پرداخته‌ایم و اهمیت عناصر کلیدی مانند کربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها، لیپیدها، ویتامین‌ها و مواد معدنی را در حفظ سلامت کلونی و رشد نوزادان زنبورها مورد بحث قرار داده‌ایم. آگاهی از این نیازها به زنبورداران کمک می‌کند تا با پرورش کلونی‌های قوی‌تر و سالم‌تر، تولید عسل و سایر محصولات زنبورعسل را بهبود بخشند.

کربوهیدرات‌ها به عنوان منبع اصلی انرژی از طریق شهد و عسل به دست می‌آیند. این انرژی برای فعالیت‌های مهمی چون پرواز، تولید موم و حفظ دمای کندو در زمستان ضروری است. از سوی دیگر، پروتئین‌ها و آمینواسیدها که از گرده گل‌ها تأمین می‌شوند، برای رشد نوزادان و تولید ژل رویال حیاتی هستند.

نقش ویتامین‌ها و مواد معدنی در تقویت سیستم ایمنی زنبورها و حفظ سلامت کلونی نیز حائز اهمیت است. اگرچه این مواد از طریق گرده و شهد به دست می‌آیند، اما در زمان کمبود می‌توان از جایگزین‌های تغذیه‌ای استفاده کرد. لیپیدها و استرول‌ها نیز به عنوان منابع انرژی و مواد مورد نیاز برای تقویت ساختار سلولی زنبورها از گرده به دست می‌آیند.

در ادامه، به چالش‌های مربوط به گرده و شهد سمی، کریستالیزه شدن عسل و مشکلات تغذیه‌ای در زمستان اشاره کردیم و راهکارهای مدیریتی برای مقابله با این چالش‌ها را ارائه دادیم.

امیدارم این مطالب برای شما مفید بوده باشد. اگر مطالب ما را پسندید دکمه لایک را لمس کنید.

سوالات پرتکرار

برخی سوالات پرتکرار شما درباره تغذیه زنبور عسل

Facebook Instagram Youtube

چگونه می‌توان منابع تغذیه‌ای طبیعی زنبور عسل را تکمیل کرد؟

• در مواقع کمبود منابع طبیعی مانند گرده و شهد، می‌توان از جایگزین‌های تغذیه‌ای مانند شربت شکر یا پودر گرده با کیفیت بالا استفاده کرد.

نقش لیپیدها در تغذیه زنبور عسل چیست؟

لیپیدها که از گرده به دست می‌آیند، به عنوان منبع ثانویه انرژی عمل کرده و برای ساختار سلولی و غشاها در بدن زنبور ضروری هستند.

چرا استرول‌ها برای زنبورها حیاتی هستند؟

استرول‌ها که زنبورها از گیاهان به دست می‌آورند، برای سلامت زنبورها بسیار مهم هستند زیرا آن‌ها قادر به تولید این مواد نیستند. این مواد برای رشد نوزادان و تولید ژل رویال نیز اهمیت دارند.

چگونه می‌توان تشخیص داد که یک کلونی در معرض کمبود مواد مغذی است؟

بررسی وضعیت ذخایر گرده و عسل، تحلیل رفتار زنبورها و مشاهده علائم کاهش تولید ژل یا تخم‌ریزی می‌تواند نشان‌دهنده کمبود مواد مغذی باشد.

چگونه می‌توان از مشکلات تغذیه‌ای ناشی از گرده‌های بی‌کیفیت جلوگیری کرد؟

• در صورت نبود گرده باکیفیت، زنبورداران می‌توانند جایگزین‌های گرده با پروتئین بالا را برای تغذیه زنبورها فراهم کنند تا نیازهای تغذیه‌ای آن‌ها را تأمین کنند.

چه عواملی باعث تحریک زنبورها به ساخت موم جدید می‌شود؟

زمانی که فضای کافی برای ذخیره شهد وجود ندارد یا جریان شهد قوی باشد، زنبورها با فعال کردن غدد مومی خود شروع به ساخت موم جدید برای ایجاد شانه‌های تازه می‌کنند.

آیا مصرف گرده‌های مختلف توسط زنبورها بر سلامت کلونی تأثیر دارد؟

بله، مصرف گرده‌های مختلف و متنوع باعث بهبود پروفایل تغذیه‌ای کلونی می‌شود و به زنبورها کمک می‌کند تا تغذیه بهتری داشته باشند و سلامت کلی آن‌ها ارتقا یابد.